Oranje Lijst Tomaat

Op de website van stichting ‘De Oerakker’ zijn voor verschillende gewassen zogenaamde ‘Oranje Lijsten’ beschikbaar. Een oranje lijst laat op basis van historische bronnen zien welke rassen van een gewas in Nederland geteeld zijn geweest. Recent is ook de oranje lijst voor de tomaat toegevoegd.

De tomaat is na de aardappel de meest geconsumeerde groente in de wereld. De oorsprong van de tomaat ligt in het Andesgebergte in Zuid-Amerika. Waarschijnlijk cultiveerden de indianen de tomaat al duizenden jaren. Via Mexico is de vrucht in de 16e eeuw naar Spanje en Italië gebracht. Snel na de introductie van de tomaat in Europa wordt hij ook in Nederland geteeld. De vrucht was lang verdacht vanwege de giftige stof tomatine in onrijpe vruchten en werd lang erg weinig gebruikt. Pas in de twintigste eeuw werd de tomaat een populaire groente. De oranje lijst van de tomaat bevat 97 oude rasnamen, waarvan er nu nog 51 rassen te verkrijgen zijn.

| Website "De Oerakker" | Oranje lijst tomaat | Tomaat in de kennisbank |

Oranje lijst komkommer en augurk

Op de website van stichting ‘De Oerakker’ zijn voor verschillende gewassen zogenaamde ‘Oranje Lijsten’ beschikbaar. Een oranje lijst laat op basis van historische bronnen zien welke rassen van een gewas in Nederland geteeld zijn geweest. Recent is ook de oranje lijst voor de komkommer en augurk toegevoegd.

Al meer dan 3000 jaar wordt komkommer geteeld en gegeten. Ook de zure komkommer (augurk) was al bekend bij de oude volkeren Mesopotamiërs, Egyptenaren en Grieken. Het oorsprongsgebied ligt in de heuvels voor de Himalaya in India. Waarschijnlijk is het gewas door de Romeinen vanuit West Azië naar Europa gebracht. In Frankrijk werd de komkommer waarschijnlijk geteeld vanaf de 9e eeuw, in Engeland vanaf de 14e eeuw. Het duurde tot rond 1500 voordat de (gele) komkommer in Nederland werd geteeld.
Via Spanje zijn er rond 1600 witte komkommers in Frankrijk en Nederland gekomen, waarvan de teelt zich snel uitbreidde. In Engeland kwamen vooral de groene cultivars voor. In Nederland verschijnen deze pas in de achttiende eeuw. Pas halverwege de 18de eeuw werden voor het eerst in Nederland augurkjes of wel troskomkommers geteeld.
Oude komkommerrassen zijn in meer of mindere mate bitter, afhankelijk van het ras, de teelt, de leeftijd van de vrucht en de ouderdom van het gewas. Pas in de jaren zestig van de vorige eeuw werd de bittervrije komkommer geïntroduceerd. Op de Oranje Lijst staan 168 oude rassen die in Nederland geteeld werden, waarvan een deel nu nog in genenbanken bewaard worden

| Website "De Oerakker" | Oranje lijst Komkommer |

Maar weinig oude Nederlandse asperge rassen

Op de website van stichting ‘De Oerakker’ zijn voor verschillende gewassen zogenaamde ‘Oranje Lijsten’ beschikbaar. Een oranje lijst laat op basis van historische bronnen zien welke rassen van een gewas in Nederland geteeld zijn geweest. Recent is ook de oranje lijst voor de asperge toegevoegd.

Het oorsprongsgebied van de eetbare asperge is niet precies bekend. De wilde asperge komt uit het Middellandse Zeegebied. Hoe lang de asperge al is gebruikt als groente of als medicijn is onduidelijk, maar in ieder geval werd de asperge zo’n 2000 jaar voor Christus al zeer gewaardeerd door de Romeinen. Pas vanaf de zestiende eeuw wordt de asperge langzaam populair in Europa en aan het eind van die eeuw zien we ook steeds meer dit gewas in Nederland. Voor asperge werden in Nederland maar 26 oude rasnamen gevonden, waarvan er nu nog 6 in de handel of in genenbanken te vinden zijn.


| Oranje lijst asperge | Asperge in de kennisbank |

Oranje lijst spinazie on-line

Op de website van stichting ‘De Oerakker’ zijn voor verschillende gewassen zogenaamde ‘Oranje Lijsten’ beschikbaar. Een oranje lijst laat op basis van historische bronnen zien welke rassen van een gewas in Nederland geteeld zijn geweest. Recent is ook de oranje lijst voor de spinazie toegevoegd.

Oorspronkelijk komt spinazie voor in centraal en zuidwest Azië. In het boek: “De ontwikkeling van de Nederlandse tuinbouw, 1952, W.J. Sangers” lezen we dat de bisschop van Utrecht “gruen cruyt” deed kopen. Ook werd de naam “spinaetse” gebruikt voor spinazie in de 14e eeuw. Al vroeg werden meerdere soorten, zoals snijbiet (Beta vulgaris var. cicla), Malabaarsche spinazie (Basella rubra of Basella alba), Nieuw-Zeelandse spinazie (Tetragonia expansa), spinazie met vruchten als aardbeien (Blitum virgatum), veldspinazie (Chrysosplenium) en Bos spinazie (Chenopodium bonus henricus) ook als spinazie verkocht. De Oranje Lijst beperkt zich tot de Spinacia oleracea.
In oude catalogi en rassenlijsten werden 98 rasnamen over de periode van 1850 tot aan de tweede wereldoorlog gevonden. Daarvan zijn er nu nog 23 rassen verkrijgbaar.

| Oranje lijst spinazie | Website 'De Oerakker' | Spinazie in de kennisbank |

Van Paprika tot Peper

Het Nationaal Saet & Cruyt Museum in Andijk geeft een overzicht van de ontwikkeling van de teelt en handel in groente- en bloemzaden.
Rond 1800 ging men zich op verschillende plaatsen in ons land, beroepsmatig toeleggen op het telen van zaad. Vanaf het midden van de negentiende eeuw ontstond een aantal gespecialiseerde zaadteeltbedrijven, die nog steeds een vooraanstaande positie innemen in de wereld.Zij spelen ook een belangrijke rol bij de ontwikkeling van nieuwe en betere rassen middels veredeling en het toepassen van de modernste genetische wetenschap.

In het museum treft men een permanente tentoonstelling aan over alle facetten van het zaadvak en er is nu een speciale expositie ingericht: "Van Paprika tot Peper", die nog het hele jaar te bezichtigen is.

| Details | Website Saet en Cruyt |

Het Groot Warmoeziers Handboek

Het Groot Warmoeziers Handboek uit 1855 is nu ook digitaal in te zien. Het boek geeft uitgebreide beschrijvingen van (groente)gewassen uit de tweede helft van de negentiende eeuw. Van de verschillende gewassen worden morfologische beschrijvingen gegeven, de geschiedenis van het gewas, het areaal in de verschillende provincies, eventuele rassen en teeltkenmerken. Zo zijn er beschrijvingen van de "Groene Pruisische Dwergerwt" en de "Suikermeloen van Tours" en nog vele andere oude rassen. Groenten die nu niet of nauwelijks meer geteeld worden, komen ook uitgebreid aan bod. Een zeer interesante bron voor iedereen die geintereseerd is in oude rassen en gewassen!

| Details | Volledige tekst |

Oranje Lijst Aardappel Online

Op de website van stichting ‘De Oerakker’ zijn voor verschillende gewassen zogenaamde ‘Oranje Lijsten’ beschikbaar. Een oranje lijst laat op basis van historische bronnen zien welke rassen van een gewas in Nederland geteeld zijn geweest. Recent is ook de oranje lijst voor de aardappel toegevoegd. In Nederland werd de aardappel eind 17de eeuw geïntroduceerd. De oudst bekende rasnamen dateren van een eeuw later, bijvoorbeeld ‘Bremer Rooden’ en ‘Elfringen’ uit 1770. Na het uitbreken in 1845 van de aardappelziekte werd het vinden van nieuwe rassen gestimuleerd door de overheid. Al snel ontstonden nieuwe rassen zoals ‘Schoolmeester’ en ‘Zeeuwse Blauwe’ (1860), ‘Fransen’ (1870), ‘Berlikumer Geeltje’ en ‘Munstersen’ (1890). De oranje lijst van de aardappel telt nu 634 rasnamen. Voor zover beschikbaar zijn rasbeschrijvingen en illustraties toegevoegd en ook geeft de lijst aan welke van de oude Nederlandse rassen nog beschikbaar zijn.

| Oranje lijst aardappel | Website 'De Oerakker' |

Kwekerscatalogi

Al eerder werden kwekerscatalogi van de Gebr. van Namen opgenomen in de Kennisbank Plantaardige Bronnen. Inmiddels zijn ook van andere zaadbedrijven oude prijslijsten opgenomen, zoals C. Groenewegen, C. Arkenbout en L. van Rooijen. In deze kwekerscatalogi is goed te zien welke gewassen en rassen in een bepaalde periode geteeld werden. De kwekerscatalogi zijn in digitale vorm beschikbaar gesteld door de afdeling Speciale Collecties van Bibliotheek Wageningen UR.

| Digitale kwekerscatalogi |

Kwekerscatalogi Van Namen's Zaden

Bij de afdeling Speciale Collecties van Bibliotheek Wageningen UR zijn vele oude kwekerscatalogi aanwezig. Hierin kan men informatie vinden over welke gewassen en rassen vroeger geteelt werden. Van Gebr. van Namen zijn nu enkele catalogi digitaal beschikbaar.

| Digitale catalogi Van Namen's Zaden |

Worteltjes in de kunst?

Er is veel wetenwaardigs te ontdekken over worteltjes in de kunst. In Origine, het kunst-, antiek- en designtijdschrift van Nederland en België verschenen in 2006 twee artikelen van auteur René Zanderink. Aan de hand van schilderijen uit de 16de en 17de eeuw gaat hij in op de waarheden en onwaarheden rondom het ontstaan van de oranje wortel in Nederland en op de (vaak wulpse) symboliek rond wortels in het verleden.

Over oranje, gele, witte en rode wortelen
| Details | volledige tekst |

Wortelen : wulps symbolisme
| Details | volledige tekst |