Zeekool

Zeekool (Crambe maritima) is een oude groente, maar al in 1907 werd de groente nog maar weinig aangetroffen in Nederland (zie het boekje van Greef en Stienstra uit 1907). Zeekool staat echter nu weer in de belangstelling. In het wild is het een beschermde plant en er zijn nu initiatieven ontplooit om het gewas ook commercieel te telen. De plant is zout resistent en kan geteeld worden in verzilte gebieden, waardoor het extra interesant is. Vooral in restaurants wordt het opgepikt als een exclusiviteit.

| Zilte Zeekool | Zilte groente | Greef en Stienstra 1907 |

Oranje Lijst Tomaat

Op de website van stichting ‘De Oerakker’ zijn voor verschillende gewassen zogenaamde ‘Oranje Lijsten’ beschikbaar. Een oranje lijst laat op basis van historische bronnen zien welke rassen van een gewas in Nederland geteeld zijn geweest. Recent is ook de oranje lijst voor de tomaat toegevoegd.

De tomaat is na de aardappel de meest geconsumeerde groente in de wereld. De oorsprong van de tomaat ligt in het Andesgebergte in Zuid-Amerika. Waarschijnlijk cultiveerden de indianen de tomaat al duizenden jaren. Via Mexico is de vrucht in de 16e eeuw naar Spanje en Italië gebracht. Snel na de introductie van de tomaat in Europa wordt hij ook in Nederland geteeld. De vrucht was lang verdacht vanwege de giftige stof tomatine in onrijpe vruchten en werd lang erg weinig gebruikt. Pas in de twintigste eeuw werd de tomaat een populaire groente. De oranje lijst van de tomaat bevat 97 oude rasnamen, waarvan er nu nog 51 rassen te verkrijgen zijn.

| Website "De Oerakker" | Oranje lijst tomaat | Tomaat in de kennisbank |

De vergeten groenteshow

In april 2010 heeft Stadserf Rood Noot in Utrecht, in samenwerking met Sir Moving Images een zogeheten 'pilot-aflevering' van het educatieproject "Wat de boer niet kent …" uitgevoerd. Leerlingen van groep 8 van basischool Hof ter Weide, Leidsche Rijn maakten stop-motion-filmpjes met vergeten groentes in de hoofdrol.
De verwachting is dat dit project ook in het voorjaar van 2011 zal worden aangeboden aan - in ieder geval - groep 8 van eerder vermelde basisschool. De gemaakte filmpjes zijn te bewonderen op de website van Stadserf Rood Noot, met onder andere de filmpjes 'De reddende radijsjes' en 'de vergeten groenteshow'. Een erg leuk project!

| Website stadserf Rood Noot | Filmpjes op Youtube |

Oranje lijst komkommer en augurk

Op de website van stichting ‘De Oerakker’ zijn voor verschillende gewassen zogenaamde ‘Oranje Lijsten’ beschikbaar. Een oranje lijst laat op basis van historische bronnen zien welke rassen van een gewas in Nederland geteeld zijn geweest. Recent is ook de oranje lijst voor de komkommer en augurk toegevoegd.

Al meer dan 3000 jaar wordt komkommer geteeld en gegeten. Ook de zure komkommer (augurk) was al bekend bij de oude volkeren Mesopotamiërs, Egyptenaren en Grieken. Het oorsprongsgebied ligt in de heuvels voor de Himalaya in India. Waarschijnlijk is het gewas door de Romeinen vanuit West Azië naar Europa gebracht. In Frankrijk werd de komkommer waarschijnlijk geteeld vanaf de 9e eeuw, in Engeland vanaf de 14e eeuw. Het duurde tot rond 1500 voordat de (gele) komkommer in Nederland werd geteeld.
Via Spanje zijn er rond 1600 witte komkommers in Frankrijk en Nederland gekomen, waarvan de teelt zich snel uitbreidde. In Engeland kwamen vooral de groene cultivars voor. In Nederland verschijnen deze pas in de achttiende eeuw. Pas halverwege de 18de eeuw werden voor het eerst in Nederland augurkjes of wel troskomkommers geteeld.
Oude komkommerrassen zijn in meer of mindere mate bitter, afhankelijk van het ras, de teelt, de leeftijd van de vrucht en de ouderdom van het gewas. Pas in de jaren zestig van de vorige eeuw werd de bittervrije komkommer geïntroduceerd. Op de Oranje Lijst staan 168 oude rassen die in Nederland geteeld werden, waarvan een deel nu nog in genenbanken bewaard worden

| Website "De Oerakker" | Oranje lijst Komkommer |

Groentegenenbank

Groenten zijn sterk ondervertegenwoordigd in genenbank collecties. Het grootste deel van de varieteiten opgeslagen in genenbanken bestaan uit granen en peulvruchten en slechts 7% van de genenbank collecties wereldwijd bestaat uit groentegewassen. Bij het Centrum voor Genetische Bronnen Nederland (CGN) bestaat ongeveer de helft van de collectie uit groentegewassen en besloten is dat de Nederlandse genenbank zich hier verder in gaat specialiseren. Bestaande groentecollecties bij het CGN worden verder uitgebouwd, en een inventarisatie van mogelijke, nieuwe, groentecollecties vindt dit jaar plaats. De aandacht voor de nieuwe collecties gaat vooral uit naar groenten die ondervertegenwoordigd zijn in bestaande genenbankcollecties. Hierbij wordt onder andere gedacht aan groenten zoals veldsla, schorseneren en asperges. Later dit jaar zal bekend worden voor welke groenten in eerste instantie gekozen wordt.

| Website Centrum voor Genetische Bronnen Nederland |

Eeuwige Moes

De documentaire EEUWIGE MOES van Catherine van Campen zal worden uitgezonden op Holland Doc 24, het digitale documentaireplatform van de Publieke Omroep.
De uitzending vindt plaats in de themaweek Natuurbehoud van 18 september t/m 24 september aanstaande. Voor exacte uitzenddata kunt u kijken op www.hollanddoc.nl.

"Ruurd Walrecht, een teler die meer dan 40 jaar zeldzame oude groentegewassen verzamelde, emigreert van de ene op de andere dag naar Zweden. Een bont gezelschap verbijsterde achterblijvers, die hem jarenlang steunden, vertellen het verhaal van de bezeten schatmeester en zijn bijzondere gewassen. Want de door Ruurd Walrecht gecreerde Groene Ark is van belang voor ons allemaal."

De documentaire kan ook on line bekeken worden op de site van hollanddoc.

| Documentaire Eeuwige Moes |

Boeken nu ook digitaal

Van enkele boeken die al in database van de kennisbank vermeld stonden, zijn nu ook direct digitale versies in te zien. Zo zijn belangrijke standaardwerken over oude rassen van sla en kool gescand en nu digitaal beschikbaar. Deze geillustreerde boeken beschrijven de vele verschillende rassen en laten ook de vele namen zien waaronder de rassen verkocht werden.

Ook zijn digitale versies toegevoegd aan de kennisbank van The Vegetables of New York uit de dertiger jaren van de vorige eeuw en Histoire de la Pomme de Terre uit 1898.

| Toegevoegde gedigitaliseerde boeken |

Week van de Smaak

Van 19 tot 26 September is het de jaarlijkse terugkerende "Week van de Smaak" De Week van de Smaak is hét jaarlijkse evenement waarin gezonde en eerlijke voeding centraal staat. Duurzaam, authentiek & van dichtbij! Dit jaar met onder andere de "Smaak van het Landschap" De Smaak van het Landschap verbindt landschapsbeleving en smaakbeleving. Hiermee wordt aandacht gevraagd voor de relatie tussen het streekeigen cultuurlandschap en de producten die er worden voortgebracht. Een van de activiteiten van de Smaak van het Landschap geeft aandacht aan oude fruitsoorten.

|Website Week van de Smaak|

Maar weinig oude Nederlandse asperge rassen

Op de website van stichting ‘De Oerakker’ zijn voor verschillende gewassen zogenaamde ‘Oranje Lijsten’ beschikbaar. Een oranje lijst laat op basis van historische bronnen zien welke rassen van een gewas in Nederland geteeld zijn geweest. Recent is ook de oranje lijst voor de asperge toegevoegd.

Het oorsprongsgebied van de eetbare asperge is niet precies bekend. De wilde asperge komt uit het Middellandse Zeegebied. Hoe lang de asperge al is gebruikt als groente of als medicijn is onduidelijk, maar in ieder geval werd de asperge zo’n 2000 jaar voor Christus al zeer gewaardeerd door de Romeinen. Pas vanaf de zestiende eeuw wordt de asperge langzaam populair in Europa en aan het eind van die eeuw zien we ook steeds meer dit gewas in Nederland. Voor asperge werden in Nederland maar 26 oude rasnamen gevonden, waarvan er nu nog 6 in de handel of in genenbanken te vinden zijn.


| Oranje lijst asperge | Asperge in de kennisbank |

Aardpeer collectie

De aardpeer of topinamboer is in de belangstelling als een van de "vergeten" groentes. De Nederlandse genenbank heeft geen collectie van aardperen, maar in Frankrijk wordt door het INRA in Montpellier een collectie van 140 klonen bewaard. Deze collectie is onlangs beschreven in een artikel gepubliceerd in de wetenschappelijk pers. Naast de klonen, waaruit ook enkele uit Nederland, herbergt de collectie ook 40 accessies van de wilde aardpeer.

| Aardpeer artikel | Aardpeer in de kennisbank |

Pastinaakchips

Een oude groente in een nieuw jasje. Door die formule kunnen oude gewassen en/of rassen in stand gehouden worden. Pastinaakchips zijn hier een goed voorbeeld van.

De pastinaken worden geteeld door Marinus van de Weerd in de Noordoostpolder. Gijs, het streekproductenmerk van Plus supermarkten, maakt er chips met honing en peper van. Op de zak staat een foto van de boer en het verhaal van de teelt van pastinaak. Zo worden boer en consument dichter bij elkaar gebracht.

Details | Pastinaakchips van Gijs

Oranje lijst spinazie on-line

Op de website van stichting ‘De Oerakker’ zijn voor verschillende gewassen zogenaamde ‘Oranje Lijsten’ beschikbaar. Een oranje lijst laat op basis van historische bronnen zien welke rassen van een gewas in Nederland geteeld zijn geweest. Recent is ook de oranje lijst voor de spinazie toegevoegd.

Oorspronkelijk komt spinazie voor in centraal en zuidwest Azië. In het boek: “De ontwikkeling van de Nederlandse tuinbouw, 1952, W.J. Sangers” lezen we dat de bisschop van Utrecht “gruen cruyt” deed kopen. Ook werd de naam “spinaetse” gebruikt voor spinazie in de 14e eeuw. Al vroeg werden meerdere soorten, zoals snijbiet (Beta vulgaris var. cicla), Malabaarsche spinazie (Basella rubra of Basella alba), Nieuw-Zeelandse spinazie (Tetragonia expansa), spinazie met vruchten als aardbeien (Blitum virgatum), veldspinazie (Chrysosplenium) en Bos spinazie (Chenopodium bonus henricus) ook als spinazie verkocht. De Oranje Lijst beperkt zich tot de Spinacia oleracea.
In oude catalogi en rassenlijsten werden 98 rasnamen over de periode van 1850 tot aan de tweede wereldoorlog gevonden. Daarvan zijn er nu nog 23 rassen verkrijgbaar.

| Oranje lijst spinazie | Website 'De Oerakker' | Spinazie in de kennisbank |

Rabarber collectie

Veel oude rassen zijn bewaard gebleven doordat geintereseerde tuinierders privé collecties hebben aangelegd. Zo zijn er veel verschillende privé collecties van fruitbomen, waarvan op de Kennisbank Plantaardige Bronnen al informatie te vinden is.

Jaap Vlaming op Texel heeft zich toegelegd op rabarber, en met name op rassen uit Nederland en het Waddengebied. Hij heeft 120 rassen van rabarber verzameld, en hiermee is zijn rabarber collectie nu de grootste in West-Europa. 27 van de door hem bijeengebrachte rassen zijn naar de Tuinen van Weldadigheid in Veenhuizen overgebracht om een gedeelte van de collectie veilig te stellen mocht onverhoopt Vlaming's rabarber collectie verloren gaan. Dit soort privé initiatieven zijn erg belangrijk voor het behoud van ons agrarisch erfgoed.

| Artikel Collectie Vlaming | Rabarber in de Kennisbank |

Vergeten groenten op open dagen

Op 12 en 13 juni zijn de biologische open dagen 'Lekker naar de boer'. Biologica heeft in iedere provincie een voorbeeldbedrijf uitgekozen dat extra in de schijnwerpers wordt gezet. In Friesland is dit De Cuynder.

Tuinderij De Cuynder is een biologische kwekerij van oude en nieuwe groenten en fruitrassen. Er worden circa tweehonderd (!) soorten groenten verbouwd. Hierbij zijn vele 'vergeten groenten' en streekproducten. De groenten worden geleverd aan restaurants, maar kunnen ook in de boerderijwinkel gekocht worden.

| Details | Website Lekker naar de boer! | Website De Cuynder |

Opschonen sla collectie

In maart 2010 heeft het Centrum voor Genetische Bronnen in Nederland de slacollectie met 197 accessies verkleind. Het ging hierbij om cultuurmateriaal dat meerdere keren in de collectie was vertegenwoordigd. Door het verwijderen van duplicaten kan dezelfde diversiteit in een kleiner aantal accessies worden bewaard, hetgeen bijdraagt aan een meer efficiënte conservering en grote kostenbesparingen. Bovendien heeft opschoning van een collectie voor gebruikers het voordeel dat minder materiaal hoeft te worden gescreend voor het vinden van die eigenschappen waarin men is geïnteresseerd. In "Plant Genetic Resources: Characterization and Utilization" is recent een artikel gepubliceerd waarin beschreven wordt hoe deze duplicaten zijn gevonden. Deze methode van opschonen van collecties kan ook voor andere collecties gebruikt worden.

| Details | Volledige tekst |

Van Paprika tot Peper

Het Nationaal Saet & Cruyt Museum in Andijk geeft een overzicht van de ontwikkeling van de teelt en handel in groente- en bloemzaden.
Rond 1800 ging men zich op verschillende plaatsen in ons land, beroepsmatig toeleggen op het telen van zaad. Vanaf het midden van de negentiende eeuw ontstond een aantal gespecialiseerde zaadteeltbedrijven, die nog steeds een vooraanstaande positie innemen in de wereld.Zij spelen ook een belangrijke rol bij de ontwikkeling van nieuwe en betere rassen middels veredeling en het toepassen van de modernste genetische wetenschap.

In het museum treft men een permanente tentoonstelling aan over alle facetten van het zaadvak en er is nu een speciale expositie ingericht: "Van Paprika tot Peper", die nog het hele jaar te bezichtigen is.

| Details | Website Saet en Cruyt |

Het Groot Warmoeziers Handboek

Het Groot Warmoeziers Handboek uit 1855 is nu ook digitaal in te zien. Het boek geeft uitgebreide beschrijvingen van (groente)gewassen uit de tweede helft van de negentiende eeuw. Van de verschillende gewassen worden morfologische beschrijvingen gegeven, de geschiedenis van het gewas, het areaal in de verschillende provincies, eventuele rassen en teeltkenmerken. Zo zijn er beschrijvingen van de "Groene Pruisische Dwergerwt" en de "Suikermeloen van Tours" en nog vele andere oude rassen. Groenten die nu niet of nauwelijks meer geteeld worden, komen ook uitgebreid aan bod. Een zeer interesante bron voor iedereen die geintereseerd is in oude rassen en gewassen!

| Details | Volledige tekst |

Bonen: onbekend, maar niet onbemind?

Nederland kent van oorsprong een rijke variatie aan bonen. Tegenwoordig is de interesse in bonen niet meer zo groot. Voor culinaire hoogstandjes zullen topkoks eerder kiezen voor truffels, dan voor bonen.
Genenbanken bewaren zaad van vele bonenrassen. Op deze manier zullen de oude rassen niet verloren gaan. De 'alledaagse' kennis over deze bonen dreigt echter wel verloren te gaan. Welke bonen zijn lekker? Hoe moet je ze bereiden?
Het Zeeuwse kogelboontje is een mooi voorbeeld. Veel mensen in de streek weten nog wel dat hij erg lekker is. Er is echter moeilijk aan te komen. Vermoedelijk is er nog maar één boer die Zeeuwse kogelboontjes verbouwt en er zijn maar een paar verkooppunten.

| Twee recente artikelen | Alles over bonen in de Kennisbank | Oranje lijst boon |

Kwekerscatalogi

Al eerder werden kwekerscatalogi van de Gebr. van Namen opgenomen in de Kennisbank Plantaardige Bronnen. Inmiddels zijn ook van andere zaadbedrijven oude prijslijsten opgenomen, zoals C. Groenewegen, C. Arkenbout en L. van Rooijen. In deze kwekerscatalogi is goed te zien welke gewassen en rassen in een bepaalde periode geteeld werden. De kwekerscatalogi zijn in digitale vorm beschikbaar gesteld door de afdeling Speciale Collecties van Bibliotheek Wageningen UR.

| Digitale kwekerscatalogi |

Kandidaten Ark van de Smaak genomineerd

De Nationale Ark Commissie van Slow Food Nederland heeft maar liefst 40 nieuwe kandidaten voor toelating tot de Ark van de Smaak genomineerd. Dit ter gelegenheid van het feit dat Nederland na Italie, de VS en Duitsland het vierde land is dat zelf zijn eigen kandidaten mag nomineren, Nederland heeft bewezen betrouwbaar te zijn, en vanwege het feit dat Slow Food in december 20 jaar bestond.

Onder deze 40 kandidaten staan de groenten Eeuwig Moes, Katwijkse peentjes, Opperdoezer Ronde aardappel, Sint-Jansui en Wieringer boon. Adressen van leveranciers staan erbij. Met de Wieringer boon en de Sint-Jansui hoopt men spoedig met de kwekers hiervan in verder overleg te kunnen treden om een Presidium (een producentenvereniging) op te richten.

Andere genomineerden zijn aangewezen in de categoriën Drank, Landbouwhuisdieren, Vis, schaal- en schelpdieren, Vlees en vleesproducten. Volgend jaar wil men graag ook Fruit en Granen toevoegen. Suggesties voor mogelijke nominaties kunnen worden verzonden naar René Zanderink van de Nationale Ark Commissie Slow Food Nederland.

De kandidaten | Website Slowfood